Matthias Sindelar : Kağıt Gibi Bir Çocuk, Çelik Gibi Bir Ruh

Austria Wien ve Bir Oyunun Doğuşu

1918’de Hertha Viyana altyapısına girdiğinde futbol hâlâ yarı amatör bir oyundu. Sahalar çamurlu, kurallar sertti. Ama Sindelar bu dünyanın oyuncusu değildi. Onun gerçek sahnesi 1924’te Austria Wien’e transfer olmasıyla açıldı. O dönem kulübün adı Wiener Amateur-SV idi; ama oyunları hiç amatörce değildi.

İlk üç sezon üst üste kazanılan Avusturya Kupaları, bu takımın bir şeylerin habercisi olduğunu gösteriyordu. Sindelar sadece gol atan bir forvet değildi. Geri geliyor, pas istasyonları kuruyor, savunmayı üzerine çekip arkadaşlarına alan açıyordu. Bugün “sahte dokuz” diye tanımlanan rolün, o günlerdeki karşılığıydı.

1926’da gelen lig şampiyonluğu, Austria Wien tarihine altın harflerle yazıldı. Sindelar içinse bu, bireysel bir zirveden çok kolektif bir zaferdi. Onun oyun anlayışında bireysel şov değil, takım aklı vardı. 1930’lu yıllarda kazanılan Mitropa Kupaları ise Avusturya futbolunu Avrupa’nın merkezine taşıdı. Sindelar, Orta Avrupa futbolunun simgesi hâline gelmişti.

1938 yazında, Austria Wien formasıyla Hertha Berlin’e attığı gol, kariyerinin son golü olacaktı. Ama kimse bunun bir vedanın parçası olduğunu o an fark etmedi.

Wunderteam ve Futbolun Mozart’ı

Avusturya Milli Takımı, 1930’ların başında sahaya çıktığında rakipler sadece skor tabelasına değil, oyunun estetiğine de bakıyordu. Bu takım “Wunderteam” olarak anılıyordu ve onun kalbi Sindelar’dı. Teknik direktör Hugo Meisl’in planları, Sindelar’ın sahadaki sezgisiyle anlam kazanıyordu.

1934 Dünya Kupası’nda Avusturya, turnuvanın en zarif futbolunu oynadı. Sindelar kaptandı. Çeyrek finalde Macaristan geçildiğinde herkes bu takımın finale yürüdüğünü düşünüyordu. Ancak yarı finalde Sindelar sakatlandı. Onsuz oynanan maçta İtalya’ya kaybedildi. Üçüncülük maçında gelen Almanya yenilgisi ise bir dönemin kırılma anıydı.

Sindelar, 1929 ile 1937 arasında çıktığı 43 millî maçta 27 gol attı. Son millî maçında, İsviçre’ye karşı attığı gol, Avusturya formasıyla yazdığı son cümleydi. Sahadan ayrılırken kimse bunun bir veda olduğunu bilmiyordu; ama tarih biliyordu.

Ona “Futbolun Mozart’ı” denmesi boşuna değildi. Nasıl Mozart notalarla konuşuyorsa, Sindelar da paslarla anlatıyordu. 1999 yılında IFFHS tarafından “Avusturya’da Yüzyılın Futbolcusu” seçilmesi, bu zarafetin geç de olsa resmî bir kabulüydü.

Anschluss ve Sessiz Direniş

1938’de Avusturya, Nazi Almanyası tarafından ilhak edildi. Buna “Anschluss” adı verildi ama bu bir birleşme değil, bir yok oluştu. Avusturya Milli Takımı dağıtıldı. Yahudi kökenli görevliler ve futbolcular ülkeyi terk etti. Futbol bile siyasetin gölgesinden kaçamadı.

Sindelar, çevresinde açıkça Hitler karşıtı olarak biliniyordu. Alman Milli Takımı için oynaması istendiğine dair çok sayıda iddia ortaya atıldı. Bazı kaynaklar bu daveti reddettiğini, bazıları ise zaten hiçbir zaman davet edilmediğini yazar. Gerekçe olarak Yahudi kökeni gösterilir. Hangisi doğru olursa olsun, gerçek şu ki Sindelar Alman forması giymedi.

Arkadaşlarından bazıları bu daveti kabul etti. O ise sahadan çekilmeyi tercih etti. Yaşlı olduğu, sakatlıklarının bulunduğu söylendi. Ama herkes biliyordu:

Bu bir bahane değil, bir tercihti. Sindelar o formayı giymemek için bedel ödemeyi göze almıştı.

Ölümün Ardındaki Sis

23 Ocak 1939 sabahı, Viyana’daki bir apartman dairesinde Matthias Sindelar ve birlikte yaşadığı Camilla Castagnole ölü bulundu. Resmî kayıtlara karbonmonoksit zehirlenmesi yazıldı. Arızalı bir soba… Basit bir kaza gibi gösterildi.

Ama sorular bitmedi. Komşular, binada bacayla ilgili sorunlar olduğunu söylüyordu. Bazıları bunun bir intihar olabileceğini fısıldadı. Bazılarıysa Sindelar’ın susturulduğuna inandı. Avusturyalı yazar Friedrich Torberg, “Bir Futbolcunun Ölümü” adlı şiirinde bu ölümün bir Nazi suikastı olduğunu açıkça dile getirdi.

2000 yılında BBC’de yayınlanan bir belgeselde ise Sindelar’ın yakın arkadaşı Egon Ulbrich, yerel bir yetkilinin ölümün kaza olarak kayda geçmesi için rüşvet aldığını iddia etti. Bu ifade, dosyadaki sis perdesini daha da kalınlaştırdı.

Gerçek hiçbir zaman kesinleşmedi. Ama belki de Sindelar’ın hikâyesine en çok yakışan son buydu:

Cevapsız sorularla dolu bir sessizlik.

Kupalar, Rakamlar ve Geride Kalan Miras

Matthias Sindelar’ın hikâyesi kupalarla başlar gibi görünür ama kupalarla bitmez. Çünkü onun kariyerini rakamlara indirdiğimiz anda, asıl meseleyi ıskalarız. Evet, Avusturya şampiyonluğu kazandı, kupalar kaldırdı, Avrupa’nın ilk büyük turnuvalarında iz bıraktı. Ama Sindelar’ı futbol tarihinin ayrı bir yerine koyan şey, tabelada yazanlar değil; oynamayı reddettiği maçlar, giymediği formalar ve sustuğu anlardır.

Ölümü de tıpkı hayatı gibi net değildir. 23 Ocak 1939 sabahı Viyana’daki dairesinde bulunan cansız bedeni, resmi kayıtlara “karbonmonoksit zehirlenmesi” olarak geçti. Arızalı bir soba, kapalı bir oda, talihsiz bir kaza… Dosya hızla kapatıldı. Ama soru işaretleri hiç kaybolmadı. Çünkü Sindelar, o dönemde sıradan bir eski futbolcu değildi. Nazi Almanyası’nın ilhak ettiği bir ülkede, rejime mesafesini açıkça belli etmiş, boyun eğmemiş, sembol hâline gelmiş bir figürdü.

Bazıları bunun bir intihar olduğunu söyledi. Baskıya, yalnızlığa ve geleceksizliğe dayanamamış olabileceğini öne sürdüler. Ama onu yakından tanıyanlar bu ihtimale mesafeli durdu. Sindelar, geri adım atan biri değildi. Aksine, sahadan çekilerek bile mesaj verebilen bir karakterdi. Diğer tarafta ise daha karanlık bir ihtimal vardı: Susturulmuş olması. Friedrich Torberg’in şiirinde ima ettiği gibi, bu ölüm bir “kazadan” fazlası olabilir miydi? BBC belgeselinde dile getirilen rüşvet iddiaları, olay yerindeki ihmaller ve tanık ifadeleri, bu soruyu bugün hâlâ canlı tutuyor.

Gerçek ne olursa olsun, Sindelar’ın ardından kalan şey bir boşluk oldu. Avusturya futbolu onunla birlikte ruhunu kaybetti. Wunderteam dağıldı, estetik oyun yerini disipline ve korkuya bıraktı. Sindelar’ın ölümü sadece bir futbolcunun sonu değil, bir dönemin de kapanışıydı.

Bugün Matthias Sindelar hâlâ konuşuluyorsa, bunun sebebi attığı goller değil. Onu unutulmaz kılan, gücün yanında durmaması, doğru bildiğinden vazgeçmemesidir. Futbol tarihinin bazı isimleri kupalarla, bazıları rekorlarla anılır. Sindelar ise suskunluğuyla, yokluğuyla ve ardında bıraktığı sorularla yaşar.

Ve belki de bu yüzden, onun hikâyesi hâlâ tamamlanmış değildir. Çünkü bazı efsaneler cevaplarla değil, cevapsız kalan sorularla ölümsüzleşir.